Unit 15
Indahnya Seni dan Budaya Kita
Setiap kaum di negara kita ada seni dan budaya yang indah: kraf manik, alat dapur lama, ukiran kayu, beca dan lagu lama.
Tatabahasa: Ayat Seruan, Ayat Perintah, Ayat Tanya dengan Kata Tanya
文化 = budaya；手工艺 = kraf；三轮车 = beca
这一课看各族的艺术和文化：砂拉越的珠饰披肩、旧式压椰浆木器、Mah Meri 族的木雕、马六甲的三轮车，还有老一辈喜欢的歌曲。语法要学三种句子：感叹句、祈使句、带疑问词的疑问句。
例子：Wah, cantiknya beca itu! 是感叹句；Sila duduk. 是祈使句。
注意：三种句子的句末标点不同：感叹号、句号、问号。
culture = budaya; craft = kraf; trishaw = beca
This unit looks at the arts and culture of different communities: a beaded shawl from Sarawak, an old wooden coconut milk press, Mah Meri wood carving, the trishaws of Melaka and songs loved by older generations. The grammar covers three sentence types: exclamations, commands and questions with question words.
Example: Wah, cantiknya beca itu! is an exclamation, and Sila duduk. is a command.
Watch out: each type ends with different punctuation: an exclamation mark, a full stop or a question mark.
Mendengar dan Bertutur
Menerangkan dengan sopan
Kak Ayu menerangkan tentang selampai manik dari Sarawak.
Kak Ayu: Lina, izinkan saya menerangkan tentang selampai manik ini. Selampai ini dibuat daripada manik-manik kecil. Motifnya bunga dan burung. Ibu saya mengambil masa beberapa minggu untuk menyiapkannya.
Lina: Terima kasih, kak. Cantik sungguh!
Lina: Terima kasih, kak. Cantik sungguh!
Selampai manik
kain bahu yang dihias manik
Motif
corak atau gambar hiasan
Flora
tumbuh-tumbuhan
Fauna
haiwan
珠饰披肩 = selampai manik；图案 = motif；植物 = flora；动物 = fauna
Kak Ayu 送给 Lina 一条砂拉越的珠饰披肩，并有礼貌地介绍它。说明时先用客气的开头，例如“请让我说明一下”，再讲材料（小珠子一颗颗缝上去）、图案（花草和鸟兽）和制作时间（要好几个星期）。
例子：Izinkan saya menerangkan tentang kraf ini.（请让我介绍这件手工艺品。）
注意：向别人解释时眼睛看着对方，声音清楚，语气温和。
beaded shawl = selampai manik; pattern = motif; plants = flora; animals = fauna
Kak Ayu gives Lina a beaded shawl from Sarawak and explains it politely. She starts with a courteous opening such as izinkan saya menerangkan, then describes the material (tiny beads sewn on one by one), the motif (plants and birds) and the time needed (several weeks).
Example: Izinkan saya menerangkan tentang kraf ini.
Watch out: when explaining, look at the listener and speak clearly in a gentle tone.
Mendengar dan Bertutur · Soalan 1
Ayat manakah yang paling sopan?
允许 = izinkan；有礼貌 = sopan；听众 = pendengar
开始说明时，用“请允许我……”最有礼貌，因为它尊重听的人。用命令口气叫别人“听这里”不够客气；说对方“什么都不懂”会让人不舒服，都不是好的开头。
例子：Izinkan saya menunjukkan cara menggunakan alat ini.
注意：有礼貌不只看用词，也要看语气是不是温和。
allow = izinkan; polite = sopan; listener = pendengar
To begin an explanation, asking permission with izinkan saya is the most polite way because it respects the listener. Ordering people to listen sounds rude, and telling them they know nothing makes them uncomfortable, so neither is a good opening.
Example: Izinkan saya menunjukkan cara menggunakan alat ini.
Watch out: politeness depends on both the words and a gentle tone of voice.
Membaca
Cara menggunakan pemerah santan
Baca langkah mengikut urutan.
1Pertama, masukkan kelapa parut ke dalam karung kain.
2Kemudian, letakkan karung itu di atas alur pemerah.
3Selepas itu, tekan kayu pemerah dengan kuat.
4Akhir sekali, santan mengalir ke dalam mangkuk.
压椰浆器 = pemerah santan；椰丝 = kelapa parut；布袋 = karung kain；压槽 = alur pemerah
Kevin 在旧物展览会看到传统压椰浆木器，读出使用步骤：先把椰丝装进布袋，再把布袋放在压槽上，接着用力压下压木，最后椰浆流进碗里。朗读步骤时，顺序词要读清楚，每一步之间稍微停顿。
例子：Pertama, basuh tangan. Kemudian, ambil kelapa parut.
注意：顺序词 pertama、kemudian、selepas itu、akhir sekali 后面要加逗号。
coconut milk press = pemerah santan; grated coconut = kelapa parut; cloth bag = karung kain; pressing groove = alur pemerah
At an exhibition of old objects, Kevin reads how to use a traditional coconut milk press: put grated coconut in a cloth bag, place the bag on the pressing groove, press down hard on the wooden lever, and the coconut milk flows into a bowl. Read the order words clearly and pause briefly between steps.
Example: Pertama, basuh tangan. Kemudian, ambil kelapa parut.
Watch out: put a comma after order words such as pertama, kemudian, selepas itu and akhir sekali.
Membaca · Soalan 2
Selepas kelapa parut dimasukkan ke dalam karung kain, apakah langkah seterusnya?
下一步 = langkah seterusnya；放 = letakkan；倒 = tuang
椰丝已经装进布袋，第一步完成了。下一步是把布袋放到压槽上，才能压。把椰浆倒进碗里是最后才发生的事；再把椰丝装进布袋，是重复已经做完的第一步。
例子：Selepas memasukkan beras ke dalam periuk, basuh beras itu.
注意：回答顺序题时，先找出“已经做完哪一步”。
next step = langkah seterusnya; place = letakkan; pour = tuang
The grated coconut is already in the cloth bag, so the first step is done. Next, the bag goes on the pressing groove so it can be pressed. Pouring coconut milk into the bowl happens at the very end, and putting coconut into the bag again repeats a finished step.
Example: Selepas memasukkan beras ke dalam periuk, basuh beras itu.
Watch out: for sequence questions, first find which step has already been done.
Menulis
Memilih kata yang tepat
Ukiran kayu dan anyaman daun masyarakat Mah Meri.
| Kurang tepat | Tepat | Contoh ayat |
|---|---|---|
| kecil | halus | Ukiran topeng itu sangat halus. |
| kepelikan | keunikan | Keunikan anyaman daun menarik pelancong. |
| dibela | dipelihara | Seni ukiran ini perlu dipelihara. |
| dipakai | digunakan | Pisau kecil digunakan untuk mengukir. |
| lepas | dahulu | Pada zaman dahulu, nenek moyang mereka mengukir kayu. |
精细 = halus；独特之处 = keunikan；保存 = dipelihara；被使用 = digunakan
有些词意思接近，但要用在对的地方。形容雕刻做得细致要用“精细”，不能用“小”；讲特色要用“独特之处”，另一个词是“古怪”的意思；传统艺术要“保存”，不能用“饲养”；工具是“被使用”，衣服才是“被穿”；讲很久以前要用“从前”。
例子：木面具在舞蹈表演中被使用（Topeng kayu itu digunakan dalam persembahan tarian）。
注意：dibela 只用在养动物，例如爸爸养鸡（Ayah membela ayam）。
fine and detailed = halus; uniqueness = keunikan; preserved = dipelihara; used = digunakan
Some words have close meanings but belong in different places. Fine carving is halus, not kecil; a special feature is keunikan, while kepelikan means strangeness; heritage is dipelihara, while dibela is for raising animals; tools are digunakan, while clothes are dipakai; long ago is zaman dahulu.
Example: Topeng kayu itu digunakan dalam persembahan tarian.
Watch out: dibela is only for keeping animals, as in Ayah membela ayam.
Menulis · Soalan 3
Pilih kata yang tepat.
Seni ukiran kayu ini perlu ________ supaya tidak hilang.
保存 = dipelihara；饲养 = dibela；搁在一边 = dibelakangkan
句子说木雕艺术要怎样，才不会消失？要保存、维护，所以用 dipelihara。dibela 是养鸡养猫的“养”，不能用在艺术上；dibelakangkan 是“被搁在一边、不理会”，那样艺术反而会消失。
例子：Rumah tradisional itu dipelihara dengan baik oleh penduduk kampung.
注意：dipelihara 可以用在动物，也可以用在传统；dibela 只用在动物。
preserved = dipelihara; raised as an animal = dibela; pushed aside = dibelakangkan
The sentence asks what must happen to the art of wood carving so that it does not disappear. It must be kept and protected, so dipelihara fits. Dibela is for raising chickens or cats, not for art, and dibelakangkan means pushed aside and ignored, which would make the art disappear.
Example: Rumah tradisional itu dipelihara dengan baik oleh penduduk kampung.
Watch out: dipelihara works for animals and for heritage, but dibela works only for animals.
Tatabahasa
Ayat Seruan
Ayat yang menyatakan perasaan.
| Kata seru | Perasaan | Contoh ayat |
|---|---|---|
| Wah | kagum | Wah, berwarna-warninya beca di Bandar Hilir! |
| Oh | baru faham | Oh, beca ini dihias dengan bunga plastik! |
| Eh | hairan | Eh, laju juga beca itu! |
| Syabas | memuji | Syabas, kamu berani menunggang beca! |
| Amboi | kagum / mengusik | Amboi, segaknya pak cik penarik beca itu! |
Ayat seruan diakhiri tanda seru ( ! ).
感叹句 = ayat seruan；感叹词 = kata seru；感叹号 = tanda seru
感叹句用来表达心情。它通常以感叹词开头，句末用感叹号。Wah 表示惊叹；Oh 表示恍然大悟；Eh 表示奇怪、意外；Syabas 是称赞别人做得好；Amboi 表示惊叹，也常带一点开玩笑的味道。
例子：Syabas, kamu menang pertandingan mewarna!
注意：感叹词后面加逗号，句末一定是“!”，不是句号。
exclamation = ayat seruan; interjection = kata seru; exclamation mark = tanda seru
An exclamation expresses a feeling. It usually starts with an interjection and ends with an exclamation mark. Wah shows amazement; Oh shows sudden understanding; Eh shows surprise or puzzlement; Syabas praises someone for doing well; Amboi shows amazement, often with a playful teasing tone.
Example: Syabas, kamu menang pertandingan mewarna!
Watch out: put a comma after the interjection and end with an exclamation mark, not a full stop.
Tatabahasa · Soalan 4
Pilih kata seru yang sesuai.
________, kamu menang pertandingan bercerita!
称赞 = memuji；讲故事比赛 = pertandingan bercerita；奇怪 = hairan
老师想称赞赢得讲故事比赛的 Daniel，表示称赞的感叹词是 Syabas。Eh 表示觉得奇怪或意外，Oh 表示刚明白过来，用在这里会让人以为老师不相信 Daniel 会赢，不是在称赞他。
例子：Syabas, kelas kita paling bersih minggu ini!
注意：选感叹词前，先想想说话的人心里是什么感觉。
praise = memuji; storytelling contest = pertandingan bercerita; puzzled = hairan
The teacher wants to praise Daniel for winning the storytelling contest, and the interjection for praise is Syabas. Eh shows surprise or puzzlement and Oh shows sudden understanding, so either one would sound as if the teacher did not expect Daniel to win rather than praising him.
Example: Syabas, kelas kita paling bersih minggu ini!
Watch out: before choosing an interjection, think about how the speaker feels.
Tatabahasa
Ayat Perintah
Lawatan ke Kampung Budaya Mari Mari, Sabah.
| Jenis | Kata | Contoh di Kampung Budaya Mari Mari |
|---|---|---|
| Suruhan | — / -lah | Ikutlah pemandu pelancong. |
| Larangan | jangan, usah | Jangan memanjat tiang rumah panjang. |
| Silaan | sila, jemput | Jemput rasa kuih tradisional ini. |
| Permintaan | tolong, minta | Tolong perlahankan suara di dalam rumah. |
祈使句 = ayat perintah；命令 = suruhan；禁止 = larangan；邀请 = silaan；请求 = permintaan
祈使句是叫别人做或不要做某件事。命令句直接说动作，可加 -lah；禁止句用 jangan 或 usah；邀请句用 sila 或 jemput，比较客气；请求句用 tolong 或 minta，是请对方帮忙。参观沙巴文化村时，导游和告示牌就常用这四种句子。
例子：Sila tanggalkan kasut sebelum naik ke rumah.
注意：usah 和 jangan 意思一样，都是“不要”。
command sentence = ayat perintah; order = suruhan; prohibition = larangan; invitation = silaan; request = permintaan
Command sentences tell someone to do or not do something. An order states the action directly, sometimes with -lah; a prohibition uses jangan or usah; an invitation uses sila or jemput and sounds polite; a request uses tolong or minta to ask for help. Guides and signs at a cultural village in Sabah use all four.
Example: Sila tanggalkan kasut sebelum naik ke rumah.
Watch out: usah means the same as jangan, which is do not.
Tatabahasa · Padanan
Padankan ayat dengan jenisnya
展品 = barang pameran；让路 = beri laluan；票 = tiket
每个句子开头的词就是线索：usah 是禁止，sila 是邀请，minta 是请求；没有这些词、直接用动词加 -lah 的是命令句。把句子和它的类型配起来。
例子：Jemput duduk di kerusi depan. 是邀请句，跟 sila 一样。
注意：Simpanlah 的 -lah 让命令听起来柔和一点，但它仍然是命令句。
exhibits = barang pameran; make way = beri laluan; ticket = tiket
The first word of each sentence is the clue: usah marks a prohibition, sila an invitation and minta a request, while a sentence starting with a verb plus -lah and none of those words is an order. Match each sentence to its type.
Example: Jemput duduk di kerusi depan. is an invitation, just like a sentence with sila.
Watch out: the -lah in Simpanlah softens the tone, but the sentence is still an order.
Tatabahasa
Ayat Tanya dengan Kata Tanya
Wei Jie bertanya kepada datuknya tentang penyanyi kegemarannya.
| Kata tanya | Untuk | Soalan Wei Jie |
|---|---|---|
| Siapakah | orang | Siapakah penyanyi kegemaran datuk? |
| Apakah | benda | Apakah lagunya yang masih malar segar? |
| Mengapakah | sebab | Mengapakah datuk meminati lagu itu? |
| Bilakah | masa | Bilakah datuk mula mendengar lagu itu? |
| Di manakah | tempat | Di manakah datuk menonton konsertnya? |
Malar segar = tetap diminati walaupun sudah lama.
疑问词 = kata tanya；谁 = siapa；为什么 = mengapa；何时 = bila；哪里 = di mana
带疑问词的疑问句：问人用 siapa，问东西用 apa，问原因用 mengapa，问时间用 bila，问地点用 di mana。正式书写时常加 -kah，变成 siapakah、bilakah。Wei Jie 用这些词访问祖父最喜欢的老歌手。malar segar 是“历久不衰”的意思。
例子：Di manakah penyanyi itu dilahirkan?
注意：di manakah 是两个词，中间要空格；句末一定用问号。
question word = kata tanya; who = siapa; why = mengapa; when = bila; where = di mana
Questions with question words use siapa for people, apa for things, mengapa for reasons, bila for time and di mana for places. In formal writing we often add -kah, giving siapakah or bilakah. Wei Jie uses these words to interview his grandfather about a favourite singer. Malar segar means still loved after many years.
Example: Di manakah penyanyi itu dilahirkan?
Watch out: di manakah is written as two words, and the sentence ends with a question mark.
Tatabahasa · Soalan 5
Soalan manakah yang sesuai?
Datuk: Penyanyi itu dilahirkan di Johor Bahru.
出生 = dilahirkan；地点 = tempat；时间 = masa
祖父的答案是“在新山出生”，新山是地点，所以问题要用问地点的 di manakah。用 bilakah 是问哪一天、哪一年出生，答案会是日期；用 siapakah 是问人，答案会是一个人的名字，都和祖父的答案对不上。
例子：Jawapan: Pada tahun lalu. → Soalan: Bilakah …?
注意：先看答案是人、东西、原因、时间还是地点，再挑疑问词。
born = dilahirkan; place = tempat; time = masa
Grandfather answers that the singer was born in Johor Bahru, which is a place, so the question needs di manakah. Bilakah asks for a date or year of birth, and siapakah asks for a person, so neither fits his answer.
Example: if the answer is Pada tahun lalu, the question starts with Bilakah.
Watch out: decide whether the answer is a person, thing, reason, time or place before choosing the question word.
Tatabahasa · Bina Ayat
Susun kad menjadi ayat tanya
喜爱 = meminati；那首歌 = lagu itu；为什么 = mengapakah
这句话是问“祖父为什么喜欢那首歌？”。疑问词 Mengapakah 放在最前面，接着是谁（datuk）、做什么（meminati）、对象（lagu itu），问号跟着最后一个词。
例子：Apakah nama lagu kegemaran nenek?
注意：itu 跟在 lagu 后面，不可以放在 lagu 前面。
be fond of = meminati; that song = lagu itu; why = mengapakah
This sentence asks why grandfather likes that song. The question word Mengapakah goes first, followed by who (datuk), the action (meminati) and the object (lagu itu), with the question mark attached to the last word.
Example: Apakah nama lagu kegemaran nenek?
Watch out: itu follows lagu and never comes before it.
Ringkasan
Syabas!
Seni dan budaya kita indah dan perlu dihargai.
Kita belajar menerangkan dengan sopan, membaca langkah, memilih kata yang tepat, serta ayat seruan, ayat perintah dan ayat tanya dengan kata tanya.
Kembali ke Kebudayaan, Kesenian dan Estetika →